Ενεργειακή κρίση και… Πλαφόν

VK Magazine VK Magazine11 Δεκ 2022

1. Ενεργειακή κρίση

Την δεκαετία του 1970 και συγκεκριμένα το 1973 και 1979 ο δυτικός κόσμος αντιμετώπισε ελλείψεις πετρελαίου και υψηλές τιμές. Οι δύο αυτές μεγάλες πετρελαϊκές κρίσεις δημιούργησαν μεγάλα προβλήματα στα μεγάλα βιομηχανικά κέντρα του κόσμου, όπως Η.Π.Α., Καναδάς, Αυστραλία, Νέα Ζηλανδία και Δυτική Ευρώπη.

Η πετρελαϊκή κρίση οδήγησε σε οικονομικό μαρασμό πολλές χώρες, με συνέπεια να έχουμε τον στασιμοπληθωρισμό που φτωχοποίησε χιλιάδες νοικοκυριά και μικροεπιχειρήσεις. Οι ενεργειακές αυτές κρίσεις ομαλοποιήθηκαν τη δεκαετία του 1980 και έδωσαν την αφορμή για πρώτη φορά ο δυτικός κόσμος να στρέψει την προσοχή του σε νέες τεχνολογίες εξοικονόμησης  ενέργειας, όπως είναι τα ορυκτά καύσιμα.

Από το 2021 άρχισε να υποβόσκει μία νέα ενεργειακή κρίση που άρχισε να κορυφώνεται το Σεπτέμβριο του 2022. Αυτή τη φορά έχουμε μια γενικευμένη ενεργειακή κρίση, καθώς εκτός του πετρελαίου έχουμε το φυσικό αέριο, τον άνθρακα και τα πυρηνικά καύσιμα. Πολλοί υποστηρίζουν ότι η κρίση οφείλεται στην εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία.

Η άποψη αυτή δεν ευσταθεί, γιατί η νέα ενεργειακή κρίση ξεκίνησε πριν από τον πόλεμο, άσχετα αν σήμερα έχουμε το κλείσιμο της στρόφιγγας του φυσικού αερίου και λοιπών ενεργειακών καυσίμων εκ μέρους της Ρωσίας, που οφείλεται κυρίως στις κυρώσεις που επέβαλε η Ε.Ε. και οι τιμές των καυσίμων ανέβηκαν στα ύψη.

Τελικά η σημερινή ενεργειακή κρίση θεωρείται παγκόσμια ή αφορά μόνο την Ε.Ε.;

Είναι και τα δύο με περισσότερο πληττόμενη την Ευρώπη και ας το αναλύσουμε. Η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι μετά τις Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής η μεγαλύτερη παγκοσμίως αγορά. Όταν λοιπόν στερεύουν τα ενεργειακά αποθέματα της Ε.Ε., ανεβαίνουν οι τιμές λόγω έλλειψης παραγωγής και αυτό επηρεάζει και διαμορφώνει και τις διεθνείς τιμές.

Άρα μιλάμε για ένα «τσουνάμι» ανατιμήσεων στην Ευρώπη και κατά ακολουθία στην παγκόσμια αγορά, με πληθωριστικές τάσεις (στάσιμος πληθωρισμός), αύξηση τραπεζικών επιτοκίων, με τους δανειολήπτες να μην ανταπεξέρχονται στις υποχρεώσεις τους και το καλάθι του νοικοκυριού να αδειάζει.

Μιλάμε δηλαδή για μία παγκόσμια ενεργειακή και οικονομική κρίση που ξεκίνησε από την Ευρώπη και ας δούμε τα «σφάλματα» της:

  1. Επί χρόνια κύριος προμηθευτής ενεργειακών αποθεμάτων ήταν η Ρωσία.
  2. Ποιος ήταν ο ρόλος κυρίως της Γερμανίας για την ύπαρξη ενός μοναδικού προμηθευτή; Είναι ανεξήγητο και άτοπο μια Ε.Ε. να στηρίζεται μόνο στη Ρωσία. Θα έπρεπε να υπάρχουν πολλές πηγές αγοράς καυσίμων.
  3. Όταν η Κομισιόν επιβάλει κυρώσεις στη Ρωσία, έπρεπε να είχε εναλλακτικές λύσεις.
  4. Η πρόεδρος της Κομισιόν μάς είπε πρόσφατα ότι τα αποθέματα καυσίμων για τον φωτεινό χειμώνα είναι σχεδόν πλήρη. Για τον επόμενο χειμώνα τι περιμένουμε; Θα ομαλοποιηθεί η ενεργειακή κρίση σε σύντομο χρονικό διάστημα και πότε; Η Πετρελαϊκή κρίση το 1970 ομαλοποιήθηκε τη δεκαετία του 1980…

Η Ε.Ε. θα πρέπει να καλύψει την απώλεια του Ρωσικού φυσικού αερίου σε αποθέματα περίπου 160 δισεκατομμυρίων κυβικών μέτρων ανά έτος και στρέφεται στην αναζήτηση υγροποιημένου φυσικού αερίου. Το πρόβλημα για την Ευρώπη είναι ότι οι αγωγοί μεταφοράς φυσικού αερίου ελέγχονται με διάφορους τρόπους από τη Ρωσία και από τις φιλικές προσκείμενες προς αυτήν χώρες (Τουρκία, Αλγερία).

Επίσης, οι αγορές LNG από τις Η.Π.Α. προς την Ευρώπη έχουν αυξηθεί και οι δε τιμές έχουν ανοδικές τάσεις. Μη ξεχνάμε τη διαμαρτυρία του προέδρου της Γαλλίας κ. Μακρόν προς τον ομόλογο του κ. Μπάιντεν για το θέμα αυτό.

Συνοψίζοντας τα παραπάνω, αντιλαμβανόμαστε γιατί αυξήθηκαν οι τιμές του φυσικού αερίου και ότι η ενεργειακή κρίση στην Ευρώπη προκαλεί παγκόσμια ενεργειακή κρίση. Θα πρέπει να καταλάβουν οι ηγέτες της Ε.Ε. ότι στο χέρι της είναι να συμβάλει στην επίλυση των προβλημάτων που η ίδια δημιούργησε.

2. Πλαφόν στο φυσικό αέριο της Ρωσίας

Τους τελευταίους μήνες οι χώρες της Ευρωζώνης έχουν χωριστεί στα δυο και αιτία είναι η επιβολή ή όχι πλαφόν στην αγορά φυσικού αερίου από τη Ρωσία. Η Κομισιόν στις 22 Νοεμβρίου ανακοίνωσε μέσω της πρόεδρου Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, πλαφόν στο φυσικό αέριο με τιμή τα 275 ευρώ/MWh και με το αιτιολογικό: «Ο μηχανισμός έχει σχεδιαστεί προσεκτικά ώστε να είναι αποτελεσματικός, χωρίς να θέτει σε κίνδυνο την ασφάλεια του εφοδιασμού μας, τη λειτουργία των αγορών ενέργειας της ΕΕ και τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα».

H αναποφασιστικότητα και δυστοκία της Ε.Ε. έχει διχάσει τις Ευρωπαϊκές Χώρες σε δύο μπλοκ. Το ένα όπου πρωτοστατεί η Ελλάδα με το Βέλγιο, την Πολωνία και την Ισπανία και συνολικά 15 χώρες, υποστηρίζουν ότι η επιβολή πλαφόν θα αποτρέψει φαινόμενα κερδοσκοπίας και θα αμβλύνει το υψηλό κόστος που θα επωμιστούν τα νοικοκυριά, επιχειρήσεις και τα δημοσιονομικά των κρατών.

Οι αντιδράσεις των δύο μπλοκ της Ε.Ε. είναι έντονες και η λύση φαίνεται ότι θα δοθεί στις 17 Δεκεμβρίου, στο συμβούλιο Υπουργών ενέργειας.

Συμπέρασμα: Η ενεργειακή κρίση, όπως αναφέραμε, προκλήθηκε από την Ε.Ε.. Η επιβολή κυρώσεων στην Ρωσία, εάν τις δούμε καθαρά οικονομικά, ήταν λάθος. Ποτέ δεν παίρνουμε μέτρα εν θερμώ, εάν δεν έχουμε φροντίσει για εναλλακτικές λύσεις.

Όλοι μας γνωρίζουμε τις συνέπειες αυτών των κυρώσεων στην καθημερινότητά μας και όσα μέτρα να πάρει η Ε.Ε. θα είναι πάντα ημίμετρα χωρίς ουσιαστικά αποτελέσματα. Η Ρωσία με τη στήριξη της Κίνας γίνεται το «αφεντικό» και το μέλλον της Ε.Ε. καθίσταται δυσοίωνο.

Η πρόεδρος της Κομισιόν Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν αναφέρθηκε στο ότι υπάρχουν 96% αποθέματα φυσικού αερίου για τον φετινό χειμώνα. Όλοι γνωρίζουμε ότι μία μεγάλη ενεργειακή κρίση ποτέ δεν ομαλοποιείται άμεσα, πατώντας ένα μαγικό κουμπί. Αυτά που βιώνουμε σήμερα, κανένας δεν γνωρίζει τι μέλλει γενέσθαι και πέραν του 2023…

Υπάρχουν λύσεις εκ μέρους της Ε.Ε., αλλά και των ίδιων κρατών για το αύριο…;

3. Πετρελαϊκή κρίση

Εκτός από το φυσικό αέριο σήμερα αντιμετωπίζουμε και μία πολύ έντονη πετρελαιοειδή κρίση, όπου οι τιμές του πετρελαίου κίνησης έχουν εκτιναχθεί και έχουν ξεπεράσεις τις τιμές της αμόλυβδης βενζίνης.

Η αμόλυβδη για το επόμενο 15νθήμερο, σύμφωνα με τους ειδικούς, θα είναι λίγο κάτω από τα δύο ευρώ, το πετρέλαιο θέρμανσης στο 1,20 και το πετρέλαιο κίνησης κοντά στα επίπεδα της αμόλυβδης.

Τα τελευταία χρόνια η Ελλάδα κατέχει τις υψηλότερες τιμές στα πετρελαιοειδή λόγω των μεγάλων έμμεσων φόρων (ΕΦΚ και ΦΠΑ). Οι επιδοτήσεις των καυσίμων είναι λάθος και θα μπορούσε η Ελλάδα να ακολουθήσει το μοντέλο της Ισπανίας με μείωση των εμμέσων φόρων. Γιατί δεν μειώνει τους έμμεσους φόρους η Χώρας μας; Απλά δεν θέλει να διαταραχθεί η δημοσιονομική της πολιτική.

Στις 5 Δεκεμβρίου από τις χώρες της G7 και την Ε.Ε. τέθηκε σε ισχύ το πλαφόν, στα 60 δολάρια το βαρέλι. Και εδώ είχαμε πολλές ενστάσεις για χαμηλότερο πλαφόν, για να πλήξει περισσότερο τα έσοδα της Ρωσίας.  Ο Οργανισμός Εξαγωγών Πετρελαιοπαραγωγών Χωρών (ΟΠΕΚ) δεν αυξάνει την παραγωγή πετρελαίου και δεν θέλει να πέσει η τιμή του βαρελιού κάτω από τα 80-85 δολάρια. Σύμφωνα με τον Σύνδεσμο των πρατηριούχων καυσίμων, οι αποφάσεις του ΟΠΕΚ δεν θα επηρεάσουν τις τιμές στην Ελλάδα.

Θα επαναλάβω ότι στην οικονομία παίρνονται μέτρα πώς θα απαλύνουμε την κοινωνία από τη δυσβάσταχτη ακρίβεια και όχι πώς θα πλήξουμε τη Ρωσία. Το τίμημα της ενεργειακής κρίσης το πληρώνει η Ευρώπη και όχι π.χ. οι Ηνωμένες Πολιτείες, ο Καναδάς, η Αυστραλία κ.λ.π.

4. Το μέλλον της ενεργειακής αγοράς

Εδώ διίστανται οι απόψεις των αναλυτών-ερευνών για το μέλλον της αγοράς ενέργειας. Υπάρχουν δύο τάσεις:

Η πρώτη τάση, εκτιμά ότι η ζήτηση φυσικού αερίου θα συνεχιστεί, καθώς θα βαδίζουμε στις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας και το φυσικό αέριο είναι λιγότερο ρυπογόνο από τα ορυκτά καύσιμα. Δεν αποκλείεται μια νέα ενεργειακή κρίση μέχρι να φτάσουμε στις νέες πηγές άντλησης ενέργειας.

Η δεύτερη τάση, εκτιμά ότι η μετάβαση στις Α.Π.Ε. θέλει πολύ χρόνο, καθώς δεν ευνοούν οι κλιματικές αλλαγές. Η ζήτηση φυσικού αερίου θα αυξηθεί μέχρι να γίνει πράξη η παραγωγή ενέργειας από τις Α.Π.Ε..

Ό,τι και να λένε οι αναλυτές, θα πρέπει τα Κράτη να βρίσκονται σε εγρήγορση και να υπάρχει ένα υγιές πλάνο μετάβασης στις νέες πηγές ενέργειας. Τα λάθη και οι παραλείψεις του παρελθόντος να γίνουν μαθήματα και όλοι μαζί να προσπαθήσουν για το Κοινό Καλό!

Γιώργος Σαρδέλης
Οικονομολόγος

VK Magazine

VK Magazine